Bác sĩ Mùi là một nhân vật rất quen thuộc với thị trấn CHỢ CHÙA huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi. Ông không hề tốt nghiệp một trường lớp nào về ngành y (Đông lẫn tây y). Với hành trang là một chiếc xe đạp, một cuộn dây thừng, một chiếc móc sắt lớn, quanh năm chỉ vận quần xà lỏn, chiếc áo bà ba bốn túi đựng đủ thứ dụng cụ, nào dao xếp, dao mổ cở nhỏ, cở trung, cở lớn, kim khâu chỉ may, chỉ thơm chỉ đoát, mồ hóng, vôi, cồn, bông gòn, một ít miểng chai, củ nghệ, nghệ bột, và muối hầm, ngần ấy là đủ cho ông hành nghề,

Ngày kháng pháp nhà thương bệnh viện không có, bác sĩ Mùi là một thầy Lang chuyên chích lễ, sau nầy kiêm thêm nghề thiến heo, thiến chó, thiến gà, thiến vịt, thiến mèo. Bác làm công việc nầy một cách thiện nghệ, nhanh chóng chỉ một vài phút là bệnh nhân của bác sẽ được thả ra, đi đứng sinh hoạt như thường. Ai cũng bảo ông mát tay nên phong tặng học vị Bác Sĩ.

Bác sĩ Mùi cái tên thân thương và ý nghĩa làm sao! Vì bệnh nhân trả công cho ông bao nhiêu cũng được. Nếu không có tiền chỉ mời điếu thuốc rê, uống bát nước chè xanh bác cũng vui cười. Dáng người bác cao gầy tay chân dài, nhanh lẹ. Bác có tài vắt chân lên cổ và đi bằng hai tay bao lâu và bao xa cũng được, hoặc đưa tay ra sau lưng nắm dái tay bên kia một cách dễ dàng. Trẻ nhỏ người lớn đều thích nghe bác kể chuyện. Bác biết quá nhiều chuyện, từ chuyện cổ tích, thần thoại, chuyện tiếu lâm, và một số chuyện tự sáng tác ra để kể và kể rất có duyên hấp dẫn. Bác tuy nghèo, không có học nhưng cuộc sống trong sáng, dù quần áo bác mặc rất nhếch nhác. Bộ đồ của bác kèm theo chức năng khăn lau nên lấm lem đủ thứ.

Sau khi mổ và khâu vết thương cho con vật, bác vốc cả một nắm lọ nghẹ trộn với muối và nghệ bột xoa lên khắp vết mổ và lan ra hai bên mặc cho con vật kêu la oai oải bác thong thả mở dây treo thả nó ra, nó lật đật chạy đi chỗ khác và mặc tình nghỉ ngơi ít hôm sau là khỏi chẳng phải cắt chỉ chi cả. Bác là một tín đồ Phật Giáo thuần thành. Thời kháng Pháp trong vùng giải phóng của chính quyền cách mạng, sinh hoạt tôn giáo bị chính quyến cấm đoán một cách gắt gao, không ai dám đi chùa lễ Phật. Thế nhưng trên đường đi hành nghề gặp chùa nào bác cũng vào quét dọn lễ lạy một cách thiết tha thành kính. Riêng cái nhà rách nát của bác, bác có bàn thờ Phật và trên bàn thờ bé nhỏ ấy luôn luôn có nắm hoa tươi mà bác hái được do hoa dại trên lối đi. Bác có cậu con trai út bị tâm thần nhẹ, không quậy phá ai. Ai cho nó ăn uống no nê và hút thuốc thì có thể sai bảo nó làm được nhiều việc có ích.

Ngày 30 tháng 04 năm 1975 Nó chạy bộ xuống thị xã xem lễ mít ting. Mãi mê xem xe tăng trọng pháo, ra đa diễn hành, đến chiều bụng đói lã. Gặp tôi nó mừng lắm xin ít trăm đồng. Tối đó ở quê có cuộc họp dân, nói về cuộc chiến thắng thần thánh của đảng ta, thống nhất vẹn toàn đất nước. Tất cả ban ngành đoàn thể tôn giáo đều có mặt. Cán bộ nhấn mạnh tánh cách chuyên chánh không khoan nhượng của chế độ nên đã đánh cho Mỹ cút ngụy nhào, dân chúng trong Nam tuy có góp phần, nhưng là không đáng kể. Phật Giáo tuy cũng có phần nhưng tiêu cực. Đánh giặc mà mang tư tưởng ấy thì ngàn năm cũng không giải phóng nổi quê hương. Do vậy bây giờ được hưởng thành quả nầy. toàn dân phải ra sức tích cực phấn đấu xây dựng bằng mười thời ngụy.

Cán bộ đang nói thao thao bỗng nghe đứa con trai út Bác sĩ Mùi từ ngoài đường chạy vào khóc rống lên và kể lể rằng: Nó bịnh tật đau khổ mà còn bị gạt thảm thương trắng trợn. Có người khuyên nó bình tĩnh kể lại xem nó bị gạt như thế nào. Chính quyền ta là chính quyền nhân dân sẽ bảo vệ và trả lại sự công bằng cho nó, trừng trị đích đáng kẻ có tội. Nó cười to te toét kể: Hồi chiều ở Thị xã ông Khôi cho nó tám trăm. Nó mua hai cái bánh tráng hai trăm ăn cho đỡ đói, rồi chạy bộ cở vài cây số nó lại uống một ly nước năm chục đồng, vẫn còn đói nó mua thêm bốn trái ổi lớn hai trăm đồng. Ăn rồi chạy tiếp, lại ghé quán ăn một chiếc bánh ít khoai mì lớn, vẫn còn đói, về đến nhà nó uống một hơi năm sáu ly nước lã, không tốn tiền mà được no bụng. Bà con nghĩ xem, ban ngày ban mặt mà họ gạt tôi rõ ràng, ăn uống tứ lung tung, toàn những thứ tốn tiền mà có no đâu. Tôi chạy ra quán bánh ít đòi lại tiền. Chủ quán và khách ôm bụng cười còn đuổi tôi đi, tôi không đi họ đòi đánh cho một trận cho nên tôi chạy thẳng ra đây nhờ bà con can thiệp và nhờ bà con đi theo nó đòi lại tiền.

Mọi người khuyên nó thôi đi chơi để người ta họp hành, xong rồi sẽ giúp nó.

Nó phê bình: Lãng xẹt! Thế mà cũng nói, rồi quay qua bỏ đi.

Ngày vị Hòa Thượng bổn sư của tôi lâm trọng bịnh, tôi về thăm thầy, thấy có Bác sĩ Mùi đang cung kính ngồi dưới chân thầy. Tôi tuyên Phật hiệu và vấn an thầy. Thầy cám ơn và nói:

– Nầy đạo hữu! ngày trước mẹ tôi sắp sinh ra tôi, bà cụ kể đôi chân bà phù lên rất lớn. Nay tôi đang khỏe mạnh, Ấy thế mà chân tôi cứ phù lên to tướng. Tôi biết tôi sắp đi gặp Phật, ở đó có bà cụ tôi đang hầu ngài.

Bác sĩ Mùi quỳ bạch:
– Bạch thầy sinh thời thầy luôn luôn biết thầy đang làm gì. Thầy lại dạy chúng con suy gẫm cho kỹ việc gì ích mình lợi người mới nên làm. Nay tuổi già sức yếu, thầy lại biết mình sắp sinh về đâu. Con có biết nghề chích lễ. Thầy đi thật con không có gì để tiễn đưa, thôi thì xin thầy hứa khả cho con được chích lể cho đôi chân thầy xọp xuống để thầy đi cho được nhẹ nhàng.

Thầy tôi hoan hỷ cười:
– Đa tạ, đa tạ, Bác sĩ Mùi nói phải đấy, cứ tự nhiên.

Nhanh nhẫu, Bác sĩ Mùi móc con dao nhỏ từ trong túi, thẩu con dao lên cao rồi túm lấy phẩy thật nhanh và nhẹ nhàng điệu nghệ, chỉ trong phút giây đã điểm lên hai chân thầy mấy chục mũi, máu bắt đầu ứa ra. Bác sĩ Mùi cho dao vào túi rút cục bong gòn nặng máu ra, lau sạch. Thầy để hai chân xuống đất và đứng lên, để một tay lên đầu Bác sĩ Mùi xoa xoa và khen là vô lượng trí tuệ, vô lượng công đức, sống thêm con giáp rồi theo thầy nhé.

Kỳ lạ thay! Đúng 21 năm sau, Bác sĩ Mùi cũng theo thầy về bên kia thế giới.

Hạnh phúc thay! Một đời hay một ngày đã qua!

(Thị Nguyên)