Anh chị em Lam Viên thân mến!

Đọc lại những quyển sách của Khổng tử như Luận ngữ, Mạnh tử, v.v.. chúng ta tiếp xúc được với những tư tưởng cao thâm mà lại thực tế, có giá trị trong việc giáo dục để xây dựng nhân cách con người. Anh chị em mình cũng có thể nhặt được đôi điều vận dụng vào phạm vi giáo dục của chúng ta.

Ngày xưa, khi vua nước Lỗ trọng dụng đức Khổng tử, giao cho chức Trung đô tể (tương đương với Phủ Doãn của ta ngày trước), không bao lâu Ngài lại đảm nhận chức Đại tư khấu (giống như quan Hình bộ thượng thư).

Theo sử Trung Quốc chép: “Khi đảm nhận chức vụ này, Ngài đã đặt ra luật lệ, phép tắc của nước, trong đó có những luật chủ yếu bênh vực, cứu giúp cho người nghèo khó. Việc tang lễ tống táng cũng được đặt ra lúc này. Ngài còn đặt ra luật lệ để giữ nề nếp tôn ti trật tự trong gia đình cũng như ngoài xã hội. Ngài còn khuyến hóa từ vua cho đến thần dân, lấy nhân nghĩa, lấy trung tín làm trọng. Nhờ thế, kẻ gian phi không có, người đi đường thấy của rơi không nhặt, hình pháp đặt ra mà không mấy khi dùng tới.”

Hồi đó các Nho gia hiền sĩ thường tôn vinh Ngài là “Vạn thế sư biểu” cũng quả là xứng đáng.

Sách vở của Ngài, tuy có những chương nói đến việc lớn lao “Kinh bang tế thế” nhưng vẫn vận dụng được trong phạm vi giáo dục bình thường.

Tiếc rằng, một số người lại cho tư tưởng của Ngài chỉ phục vụ cho vua chúa của chế độ quân chủ phong kiến mà thôi.

Thưa anh chị em, chúng ta bình tâm mà xét thì ở vào thời đại của Khổng tử, đâu đâu cũng là quân chủ phong kiến mà. Ngày nay thì như toàn thế giới đã đổi thay, hầu hết là chế độ dân chủ. Nhưng theo chúng tôi nghĩ dù là chế độ nào, nếu biết vận dụng lời dạy của Khổng tử để trị nước an dân, cũng hay lắm chứ!

Thật sự thì toàn bộ sách vở, những điều dạy của Khổng tử cũng chỉ để xây dựng người quân tử mà thôi, tức là hạng người có đạo đức. Ở sách Đại học có đoạn: “Từ bậc thiên tử cho chí thứ dân, ai ai cũng phải lấy sự tu tập bản thân mình làm gốc. Cái gốc đã hư hoại thì cái ngọn làm sao được tốt tươi?” (Tự thiên tử dĩ ư thứ dân, nhất thị dai dĩ tu nhân vi bổn. Kì bổn loạn, nhi mạc tri giả phủ hỷ)

Nếu những vị Quốc trưởng, những vị Tổng thống, những vị Chủ tịch chịu khó nghiên cứu thêm một số tư tưởng trong sách ấy để trị nước, cũng có đôi phần lợi lạc chứ. Chúng ta, thì cũng có thể nhặt nhạnh đôi chút cho việc giáo dục đàn em của chúng ta.
Thưa các anh chị, trong chương II tiết ba sách Mạnh tử (Đoàn trung Cồn dịch) có nêu: Đức Khổng tử nói rằng: “Nếu nhà cầm quyền chuyên dùng pháp chế, cấm lệnh mà dắt dẫn dân chúng; chuyên dùng hình phạt mà trị dân, thì dân sợ mà chẳng phạm phép đó thôi, chứ họ chẳng biết lỗi lầm, chẳng biết xấu hổ. Vậy muốn dắt dẫn dân chúng, nhà cầm quyền phải dùng đức hạnh; muốn trị dân, nhà cầm quyền phải dùng lễ tiết, thì chẳng những dân biết lỗi lầm, biết xấu hổ, biết hối cãi mà còn cảm hóa được dân, làm cho dân trở nên tốt lành”.

Chúng ta cũng có thể vận dụng điều này trong việc giáo dục đoàn sinh của chúng ta. Trước đây cũng đã có đôi lần anh chị em chúng mình trao đổi, đề cập đến vấn đề “Thân giáo”, thân giáo là quan trọng nhất trong việc giáo dục các em. Hôm nay, chúng ta đi sâu vào vấn đề đối trị với những em cá biệt, biến nhác trong việc tu học, không có tinh thần đồng đội, đôi lúc lại quậy phá. Đã đành, chúng ta đã đặt ra nhiều hình thức kỷ luật để xử lý theo từng mức độ, tuy nhiên dùng kỷ luật, dù các em có tu hành, có hứa sửa đổi cũng chỉ là ngoài môi, cũng chỉ là đối phó. Để thực sự chuyển hóa được các em, chúng ta phải dùng “đức hạnh” như Khổng tử nói. Cụ thể là chúng ta phải dùng tình thương (trong bài “Giáo dục không tình thương như xây thành không vôi hồ” trước đây chúng tôi đã có dịp thưa với anh chị rồi). Tuy nhiên, lý thuyết thì dễ nhưng đi vào thực tế lại không đơn giản. Tự hỏi lại mình xem, có lúc nào mình la rầy con em trong gia đình mà không vướng chút giận dỗi? Có lúc nào mình quở phạt một em đoàn sinh của mình mà không chút bực mình? Nên đức Phật dạy chúng ta phải luôn luôn chánh niệm. Nói như Khổng tử thì quá đúng nhưng chưa đủ đâu.

Trong phạm vi bài này, chúng tôi chỉ xin đề cập đến khía cạnh khi phải dùng kỷ luật đối với các em. Thưa các anh chị, về tâm lý trẻ ngoài những điểm chung nhất vẫn còn những cá tính khác biệt nên dĩ nhiên có trường hợp chúng ta phải áp dụng biện pháp kỷ luật. Nhưng khi chúng ta áp dụng biện pháp kỷ luật, chúng ta dành một vài giây lắng lòng nhìn lại, ta có đang bực tức em đó không? Chúng ta có cảm thấy rất thương em đó không? Nếu chúng ta áp dụng biện pháp kỷ luật bằng tình thương của mình thì chắc chắn ta vẫn thấy lòng thanh thản và chắc chắn đứa em của chúng ta cũng cảm nhận được tình thương của chúng ta. Không chóng thì chầy, em sẽ được chuyển hóa.

Thưa các anh chị, dù là vấn đề lớn lao, dù đang nói đến “Kinh bang tế thế” nhưng nếu biết vận dụng thì cũng có lợi lạc trong việc giáo dục của những huynh trưởng cầm đoàn đấy chứ, phải không?

Thân ái chào các anh chị

BBT