Thưa Anh Chị Em Huynh trưởng bốn phương,

Ngày nay chúng ta dạy Phật Pháp cho các em Trung Thiện bài “Lý Nhân Duyên Sanh” hay “Lý Duyên Khởi” chúng ta cho rằng bài học cao quá, nhiều danh từ Hán Việt quá v.v.. khó giảng, khó nói cho các em hiểu, nhưng ngày xưa đức Phật giảng cho đệ tử của ngài bằng những hình ảnh rất cụ thể, rất đơn giản, ngài đi từ “Lý nhân duyên sanh” và chuyển mạch qua tánh Không một cách tài tình. Xin mời ACE chúng ta nghe lại đoạn Pháp thoại giữa đức Thế Tôn và tôn giả Anan, vị đại đức thị giả của Phật.

Đức Phật chỉ bát nước trước mặt và hỏi Anan:
_ Này Anan! Theo thầy thì cái bát này là cái bát không hay đầy?
_ Bạch Thế tôn, đây là một cái bát đựng đầy nước, không phải là cái bát không.
_ Anan! Thầy hãy đổ hết nước trong bát này ra ngoài vườn.

Tôn giả Anan vâng lời Phật. Khi trở vào, đại đức đặt cái bát không lên bàn. Đức Phật hỏi: _ Này Anan! Cái bát này bây giờ đây là cái bát không hay đầy?

_ Bạch Thế tôn, bây giờ đây, cái bát này là một cái bát không
_ Anan! Thầy có chắc chắn cái bát này là cái bát không?
_ Bạch Thế Tôn, con chắc chắn đây là một cái bát không
_ Anan! Trong bát này không có nước nhưng lại có đầy không khí! Thầy đã quên rồi! KHÔNG luôn luôn có nghĩa là “không một cái gì” và CÓ cũng luôn luôn có nghĩa là “có một cái gì”. Trong trường hợp này, Thầy phải nói: cái bát KHÔNG có nước nhưng CÓ đầy không khí!
_ Bạch Thế Tôn, con đã hiểu!
_ Này Anan! Cái bát có thể là một cái bát không mà cũng có thể là một cái bát đầy. “Cái không” hay “cái đầy” ấy tùy thuộc vào sự có mặt của cái bát vì nếu không có cái bát thì làm gì có cái không hay cái đầy! Cũng như giảng đường mà chúng ta đang ngồi đây, giảng đường có thể không hay đầy nhưng muốn có không hay đầy thì trước hết phải có giảng đường cái đã!

Đại chúng “Ồ” lên một tiếng; đại đức Anan bạch Phật:
_ Bạch Thế Tôn, như vậy là có vạn pháp, và vạn pháp có thật?

Đức Phật mĩm cười: _ Anan! Thầy đừng nên bị từ ngữ dối gạt dễ dàng như thế! Này Anan! Chúng ta vừa nói đến cái bát không và cái bát đầy, chúng ta cũng vừa nói đến cái giảng đường không và cái giảng đường đầy; tôi đã nói sơ lược về cái không; bây giờ tôi sẽ nói sơ lựơc về cái CÓ. Này Anan! cái bát trên bàn kia tuy là cái bát không còn nước nhưng nếu chúng ta nhìn thật kỹ thì không phải như vậy, có phải không Anan?

_ Bạch Thế tôn, xin ngài khai thị thêm cho chúng con!
Nâng cái bát lên, đức Phật hỏi Anan: _ Anan! Trong những yếu tố nhân duyên đã đưa đến sự có mặt của cái bát này, có yếu tố nước hay không?

_ Bạch Thế tôn, có! Nếu không có nước trộn vào đất sét thì người thợ không thể nào biến đất sét trở thành cái bát được.

_ Đúng rồi, Anan! Nhìn vào cái bát ta thấy có yếu tố nước ở trong đó dù bây giờ đây, nó là cái bát không có nước. Nhưng sự có mặt của cái bát chứng minh sự có mặt của yếu tố nước. Anan! thầy có thấy yếu tố lửa trong cái bát này không?

_ Bạch Thế Tôn, con có thấy! Nếu không có lửa thì đất sét trộn với đất không thể nào làm thành ra cái bát; nhìn sâu vào cái bát, con thấy sự có mặt của lửa.

_ Anan! Nhìn sâu vào cái bát. thầy còn thấy gì nữa?

_ Con thấy không khí. Nếu không có không khí thì lửa không cháy được và người thợ gốm không sống được; con thấy bàn tay khéo léo của người thợ gốm, con thấy tâm thức của người thợ gốm; con thấy lò gốm, con thấy củi trong lò; con thấy rừng cây cung cấp củi, … con thấy mặt trời, mưa nắng, gió … làm cho rừng cây mọc lên tươi tốt, con thấy trăm ngàn những yếu tố nhân duyên hợp lại để đưa đến sự có mặt của cái bát này.

_ Hay lắm, Anan! Thầy đã thấy được sự có mặt của những yếu tố nhân duyên đưa đến sự có mặt của cái bát khi quán sát về cái bát. Những yếu tố ấy cùng có mặt đồng thời với cái bát và trong cái bát. Trong những yếu tố ấy, có yếu tố tâm thức của thầy nữa đó, Anan!

Ngừng một chút, Phật lại hỏi: _ Anan! nếu từ trong cái bát này mà thầy lấy lửa / hơi nóng trả về cho mặt trời, lấy đất sét trả về cho đất, lấy nước trả về cho sông, lấy bàn tay của người thợ gốm trả lại cho cha mẹ người ấy, lấy củi trả về cho rừng cây v.v.. thì cái bát sẽ còn có mặt hay không? Cái bát sẽ đi về đâu?

_ Bạch Thế tôn, cái bát sẽ không còn có mặt vì các yếu tố nhân duyên tụ hội để tạo nên nó đã tan rã; cái bát không còn là cái bát nữa!

_ Anan! Như vậy là thầy đã quán chiếu đúng đắn về đạo lý nhân duyên, chắc chắn thầy đã thấy rằng cái bát _ hay vạn pháp nói chung _ không thể tự riêng mình mà có được, nó chỉ có thể có mặt trong liên hệ nhân duyên với các pháp khác. Do vậy, các pháp nương nhau mà sinh khởi, có mặt và hoại diệt. Sự có mặt của một pháp kéo theo sự có mặt của tất cả các pháp; sự có mặt của các pháp được chứng minh nhờ sự có mặt của một pháp. Anan! Đó là nguyên lý tương nhập và tương tức.

Rồi nâng cái bát không lên, ngài nói với đại chúng: các vị khất sĩ! cái bát này không thể tồn tại (có mặt) độc lập được. Nó chỉ có thể tồn tại đồng thời với những cái khác không gọi là “cái bát” như đất, nước, gió lửa, không khí, mặt trời, người thợ gốm v.v..

Tất cả các pháp trên thế gian đều như vậy cả. Pháp nào cũng có mặt trong quan hệ nhân duyên, trên nguyên tắc tương tức và tương nhập.

Các vị khất sĩ! Nhìn vào cái bát này ta thấy được tất cả vũ trụ nên ta có thể nói rằng cái bát này chứa được cả vũ trụ bao la.

Trong thế gian này không có pháp nào có thể tự mình có mặt mà không cần đến bất cứ một yếu tố nào khác, ta nói: không có một pháp nào có tự ngã. Đó là ý nghĩa căn bản của KHÔNG; Không nghĩa là không có tự ngã.

Các vị khất sĩ, các vị hãy quán chiếu về 5 uẩn, về 6 căn, 6 trần, 6 thức, 12 nhân duyên … để thấy rằng tất cả đều không có tự ngã. Tôi muốn nhắc để các vị cùng nhớ: cái này có vì cái kia có, cái này không vì cái kia không, cái này sinh vì cái kia sinh, cái này diệt vì cái kia diệt .. Các pháp đều nương nhau mà được thành lập, không có pháp nào có thể có mặt một cách độc lập cả.

Bài pháp thoại chấm dứt; chúng ta cũng ghi nhớ ý nghĩa của chữ KHÔNG để có ai hiểu lầm đức Phật chủ trương thuyết hư vô thì chúng ta có thể giải thích cho họ rõ.

Thân kính chúc ACE thân tâm thường an lạc.

Trân trọng,
BBT